021-28422910
info@utiran.com

سنجش از دور وسیستم اطلاعات جغرافیایی | معرفی رشته | منابع و ضرایب (کارشناسی ارشد)

معرفی

معرفی رشته سنجش از دور وسیستم اطلاعات جغرافیایی ۱۱۰۳

سنجش از دور یعنی تشخیص و جمع‌آوری داده از فاصله دور و عمدتاً به عنوان فناوری و علمی تعریف می‌شود که به وسیله آن می‌توان بدون تماس مستقیم، مشخصه‌های (مکانی، طیفی، زمانی) یک شیء یا پدیده را تعیین، اندازه‌گیری و یا تجزیه و تحلیل نمود.

با نداشتن تماس مستقیم، باید روشی برای انتقال اطلاعات از طریق فضا مورد استفاده قرار گیرد. برای این منظور، واسطه­های مختلفی مانند میدان جاذبه، میدان مغناطیسی، امواج صوتی و انرژی الکترومغناطیسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با این وجود، فناوری رایج در سنجش از دور، استفاده از امواج الکترومغناطیس است.

در حالت کلی، تعریف فوق دامنه وسیعی از کاربردها نظیر مشاهدات زمینی، تصویربرداری پزشکی از طریق مافوق صوت، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)، توموگرافی گسیل پوزیترون (PET) و تصویربرداری صنعتی را شامل می‌شود. در مفهوم مدرن، این اصطلاح عموماً به کاربرد فناوری‌های سنجنده‌های تصویربردار نصب‌شده بر روی هواپیماها و فضاپیماها گفته می­شود که از زمینه­های دیگر مرتبط با تصویربرداری مانند تصویربرداری پزشکی جداست.

سنجش از دور این امکان را فراهم می‌کند که از مناطق غیرقابل دسترس و خطرناک اطلاعات جمع‌آوری شود. نمونه‌هایی از کاربرد­های سنجش از دور شامل پایش جنگل‌زدایی، بررسی تاثیر تغییر اقلیم بر روی یخچال‌ها در مناطق قطبی، تعیین عمق بدنه‌های آبی و جمع‌آوری اطلاعات نظامی از مناطق پرخطر مرزی است. همچنین سنجش از دور می‌تواند جایگزین روش‌های پرهزینه جمع‌آوری اطلاعات میدانی شود.

تاریخچه سنجش از دور جهان

نقطه آغاز علم سنجش از دور مدرن را می‌توان از زمان توسعه پرواز دانست. در سال ۱۸۵۸، اولین عکس‌ هوایی توسط گاسپار فیلیکس تورناکون از فراز شهر پاریس به‌وسیله یک بالن تهیه شد. در واقع، توسعه صنعت هواپیمایی نقطه عطفی در تاریخ سنجش از دور به‌حساب می‌آید. در سال ۱۹۰۸، ویلبر رایت اولین هواپیمای عکاس را رهبری نمود که شخص دیگری در آن به تهیه عکس‌های هوایی می‌پرداخت. در سال‌های آخر جنگ جهانی اول، عکس‌های هوایی به صورت گسترده‌ای برای اهداف شناسایی به‌کار گرفته شدند. اما جنگ جهانی دوم، دوره جدیدی برای عکس‌برداری‌های هوایی به همراه داشت. در این زمان بود که پیشرفت‌های مهمی در صنعت عکس‌برداری حاصل و استفاده از فیلم‌های حساس مادون قرمز رایج شد

با این وجود، بزرگ‌ترین تحول و جهش در فناوری سنجش از دور، با توسعه فناوری فضایی در اواخر دهه ۵۰ میلادی رخ داد. ماهواره‌ها بستری را فراهم می‌کردند تا حسگرها بتوانند از بالاترین ارتفاع ممکن، با تسلط کامل بر سیاره زمین و در موقعیت‌های متوالی، به تهیه و ارسال داده‌ها بپردازند. از آن پس، ماهواره‌ها با داشتن مزایایی چون ماموریت بلندمدت و پوشش جهانی به عنوان سکوی متداول حامل سنجنده‌ها مورد استفاده قرار گرفتند.

امروزه فناوری سنجش از دور گسترش بسیار زیادی یافته است. سنجش از دور علاوه بر جایگاه علمی ویژه خود به عنوان ابزاری در دست دانشمندان علوم مختلف، به عنوان یک تجارت گسترده نیز مطرح است و کشورهای بسیاری وارد این حوزه شده‌اند. نقطه کلیدی توسعه این فناوری، پیشرفت در ساخت انواع سنجنده‌ها و توسعه علم پردازش داده‌ها است. در جهان امروز، نقشه‌برداری، هواشناسی، اقیانوس‌شناسی، زمین‌شناسی و بسیاری از حوزه‌های مشابه کاملاً وابسته به دانش سنجش از دور هستند.

در آغاز قرن بیست و یکم و با پیشرفت بی‌سابقه و سریع در حوزه ارتباطات دیجیتالی، سنجش از دور حتی به خانه‌های مردم عادی نیز وارد شده است. مردم امروزه می‌توانند با استفاده از برخی خدمات اینترنتی، تصاویر ماهواره‌ای موردنظر خود را بر روی رایانه شخصی خود دریافت کنند. حتی امکان دیدن تصاویری از وضعیت خورشید و سیارات منظومه شمسی نیز برای عموم وجود دارد. شاید این پیشرفت را بتوان نشانه‌ای از یک جهش در فناوری سنجش از دور دانست.

ایران

سابقه تهیه عکس‌های هوایی سراسری از ایران به دهه ۴۰ بازمی‌گردد. در کشور ما اولین فعالیت متمرکز برای وارد شدن در حوزه سنجش از دور ماهواره‌ای در سال ۱۳۵۳ به دنبال پرتاب اولین ماهواره منابع زمینی با تاسیس دفتر جمع‌آوری اطلاعات ماهواره‌ای در سازمان برنامه و بودجه وقت صورت گرفت که پس از مدتی دفتر مذکور به مرکز سنجش از دور تغییرنام داد. این مجموعه، در سال ۱۳۵۶، در قالب طرح استفاده از ماهواره، اقدام به خرید و نصب یک ایستگاه گیرنده تصاویر ماهواره‌ای در ماهدشت کرج نمود.

در سال ۱۳۷۱، طبق ماده واحده مصوب مجلس شورای اسلامی، مرکز سنجش از دور ایران در قالب یک شرکت دولتی به وزارت پست و تلگراف و تلفن سابق واگذار شد. متعاقباً در سال ۱۳۸۲، به منظور انجام مصوبات شورای عالی فضایی کشور، تمامی فعالیت‌های حاکمیتی مرکز سنجش از دور ایران به سازمان فضایی ایران محول شد.

سنجش از دور ( Remote Sensing) به عنوان یکی از شاخه های تخصصی علوم جغرافیایی ، یکی از سریع الرشد ترین ، جالب ترین و قوی ترین تکنیک های قابل دسترسی محققینی است که با مسائل محیطی در قلمرو جغرافیا ، زمین شناسی ، کشاورزی ،منابع طبیعی ،بیولوژی جنگل، اقیانوس شناسی ، هواشناسی ، باستانشناسی ، تهیه نقشه و بالاخره برنامه ریزی های نظامی و استراتژی سروکار دارند. سنجش از دور به خصوص وقتی اهمیت می یابد که بخواهیم آن را در کشور پهناوری چون ایران که از نظر مطالعات در شاخه های فوق الذکر نسبتا بکر است به کار ببریم چرا که کارهای تحقیقی در روی زمین بطور کلی پرهزینه و پر زحمت بوده و در بعضی از فصول سال نیز غیر ممکن است. در حالیکه استفاده از تصاویر  و اطلاعات رقومی  سنجش از  دور کار بر روی پدیده های محیطی را در جمیع فصول سال ممکن و امکان بررسی پدیده ها و پیش آمدهای مخرب زودگذر را نظیر آتش سوزیها، طغیانها زلزله و .. را فراهم می آورد و مطالعه روند تغییرات و مناطق صعب االعبور  را ممکن ساخته و هزینه کار بر روی زمین را بطور چشمگیری کاهش می دهد

سيستم اطلاعات جغرافيايي (Geographic Information System) که به اختصار G.I.S گفته مي‌شود در حقيقت يک بانک اطلاعاتي از ويژگيهاي نواحي مختلف جغرافيايي و سيستمي شکل يافته از سخت افزار، نرم افزار، اطلاعات جغرافيايي و روشهاي جمع‌آوري – ذخيره‌سازي-سازماندهي و ترکيب اطلاعات – آناليز- مدل سازي و نمايش داده‌هاي فضايي مرجع براي حل مسائل پيچيده و مديريت است. اين سيستم شامل اطلاعاتي اساسي درباره بسياري از عوامل است که بايد در همه برنامه‌ريزي‌ها و در نواحي جغرافيايي بررسي شود. آمار و اطلاعات مربوط به راه‌ها توپوگرافي، آب و هوا، وضيعت خاک، تراکم انساني، چگونگي مالکيت اراضي و … از آن جمله است.  بنابراين سيستم اطلاعات جغرافيايي چنان طرح‌ريزي مي‌شود كه قادر باشد ميزان وسيعي از داده‌هاي فضايي را در خود جاي دهد، بطور موثر آنها را ذخيره نمايد، مطابق با هدف خاص استفاده‌كننده، داده‌هاي نامبرده را بازيابي و تجزيه و تحليل و در آنها دخل و تصرف كند.

زمينه‌هاي مطالعاتي در اين گروه عمدتاً در زمينه بكارگيري تكنيك‌ها و علوم سنجش از دور و سيستم‌اطلاعات جغرافيايي در  چهار گرايش:

  • مطالعات آب و خاک
  • مطالعات شهری و روستایی
  • مدیریت مخاطرات محیطی
  • هواشناسی ماهواره ای

 رشته مي‌باشد كه مي‌توان محورهاي زير را ذكر كرد. 

مطالعه و پهنه‌بندي فرسايش خاك‌ ۲- مطالعه و پهنه‌بندي سيلاب‌ ۳- مدلسازي وقوع زمين لغزه‌ها ۴- تهيه نقشه‌هاي كاربري اراضي بر مبناي مدلهاي مختلف‌ ۵- تهيه نقشه پوشش گياهي در مناطق مختلف جغرافيايي‌ ۶- استفاده از تكنولوژي سنجش از دور براي تصحيح نقشه‌هاي زمين‌شناسي‌ ۷- مدلسازي توسعه خدمات شهري‌ ۸- ارزيابي مكانيابي‌هاي تأسيسات بندري‌ ۹- ساخت مدلهاي رقومي ارتفاعي و كاربرد آنها  ۱۰- كاربردهاي نظامي سنجش از دور و سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي‌ ۱۱- كاربردهاي تصاوير ماهواره اي در پايش مراحل رشد و تنشهاي وارده بر گياهان خصوصا محصولات كشاورزي

برنامه ریزی گروه سنجش از دور و سیستم های اطلاعات جغرافیایی این دانشگاه بر توسعه  کلیه گرايش های  این رشته، در مقطع كارشناسي ارشد  می باشد. تعداد واحد هايي كه دانشجويان در اين مقطع ملزم به گذراندن آنها هستند، به شرح ذيل مي باشد.

طول دوره و شكل نظام

طول اين دوره بطور متوسط دو سال مي‌باشد. دانشجویان در طول حداکثر سه نیمسال دوره آموزشی ، و در نیمسال چهارم دوره پژوهشی و تهیه ارائه پایان نامه را طی می کنند. شكل نظام نيمسالي است و هر سال تحصيلي شامل دو نيمسال و هر نيمسال به مدت ۱۷ هفته مي‌باشد.

تعداد واحدهاي درسي

تعداد واحدهاي درسي دوره كارشناسي ارشد رشته سنجش از دور و سیستم های  اطلاعات جغرافیایی ۳۲ واحد به قرار زير است:

  • دروس پایه (مشترک کلیه گرایش ها)              ۱۶ واحد
  • دروس تخصصی گرایش                                ۱۰ واحد
  • پايان‌نامه                                                   ۶ واحد

تسلط به زبان

از نظر تسلط به زبان انگلیسی ، شرکت کنندگان این دوره می بایست در سطحی باشند که به راحتی بتوانند از منابع درسی به زبان انگلیسی استفاده نمایند. اکثر واحد های ارائه شده در این دوره توسط اساتید محترم گروه  به زبان انگلیسی می باشند.

منابع آزمون

منابع آزمون رشته سنجش از دور وسیستم اطلاعات جغرافیایی ۱۱۰۳

ریاضی و آمار:

۱.آمار و احتمال مدرسان شریف جلد قرمز(مربوط به رشته های حسابداری ومدیریت) (البته خود کتاب بودجه بندی دقیقی رو انجام داده که فوق العادست!!)

بچه ها بیخود خودتونو درگیر با چند منبع نکنید،با سرفصلهای این کتاب شروع کنید ومسلط بشید بعد سوالات کنکورروبا هاش تطبیق بدید.برای تسلط از تستهای مختلفی میتونید استفاده کنید(حتی کتابهای کنکور گاج!!)

۲.ریاضیات و کاربرد آن در مدیریت هادی رنجبران+جزوات ریاضیات عمومی پارسه

خیلی مهم:با توجه به سوالات آسون امسال به همون کتب سال سوم وپیش رشته ریاضی فیزیک(اونم نه تمام مباحثش!)رجوع کنید بهتره،علت اصلیش اینکه دیگه شناور نیست! اونائی هم که ریاضیشون ضعیفه بیشترتمرکز روآماربذارن یا مباحث تکراری هرساله کنکورروبرن تست کارکنن تا مسلط بشن.

زبان:

خوندن زبان خیلی وقتگیره وتودرازمدت جواب میده،ولی ترازش خیلی بالاست ورتبه رو کن ویکون میکنه(رتبه کمتر از ترازبیشتر منتج میشه!)پس ازهمین الان بسم الله….

ابتدا با لغات دوران متوسطه وپیش دانشگاهی شروع کنید وبعدکتاب۵۰۴ words ترجمه خانم فاطمه مهدوی رو خوب بخونید و کامل مسلط بشید،مخصوصا حفظ ۱۲۵واژه مشکل اما ضروری انتهای کتاب(بااین امادگی میتونید به ۱۰ سوال اول پاسخ بدید)به سولات گرامر اصلا فکرنکنید(درحدمسابقات یورو۲۰۱۲)،اگه زبانتون خوبه لغات essential words for TOEFL رو هم بخونید.

خیلی مهم: باتوجه به درصدهای زیبای صفرزبان رتبه های برتر،بهترین کارواسه بالا بردن رتبه همین درس زبان ،حداقل به یکی دو سوال اول هر متن reading comprehensionمیتونید جواب بدید که خودتون برید کشف کنید!!!

اصول تفسیر عکسهای هوایی:

هرچی به سولات سالهای اخیر نزدیک میشیم ماهیت سولات تفسیر به سنجش از دور نزدیک میشه ومفهومی تر.بچه های تربیت مدرس با مشاوره اساتید این ۳کتاب رو که سالهای قبلم چندسوالی ازشون میمود روامسال خیلی بیشتر تاکید کردن:

  1. کتاب اصول فيزيک سنجش از دور و فناوري ماهواره (مخصوصا ماهواره ها)، دکتر مباشري
  2. مبانی سنجش از دور(تا صفحه ۱۵۰) مهندس سید باقر فاطمی و مهندس یوسف رضایی
  3. سنجش از دور و تفسیر تصاویر ماهواره ای توماس م.لیلسند و رالف و.کیفر( ترجمه دکتر قادیکلایی)

اما این چند کتاب ازمنابع ثابت هرسال اند…

  • آشنایی با فن سنجش از دور و کاربرد در منابع طبیعی(کامله)،دکتر زبیری و مهندس مجد انتشارات دانشگاه تهران
  • اصول تفسیر عکس های هوایی(تا صفحه ۱۸۰)،دالکی و زبیری ،دانشگاه تهران
  • عکس های هوایی و استریوسکوپی، دکتر محمود لاجوردی
  • سنجش ازدور(تا صفحه ۱۷۵) دکتر حسن علیزاده ربیعی انتشارات سمت

هیدرواقلیم:

۱.هیدرولوژی کاربردی،امین علیزاده،دانشگاه امام رضا، (اصلا به فرمولها توجه نکنید!)

۲.مبانی آب و هواشناسی،کاویانی و علیجانی،سمت(شامل ۲بخش:فصل۱تا۷که با فصل ۱تا۸بالاخیلی همخونی داره وفصل ۸و۹)

۳.آب و هوای ایران،علیجانی(نخوندیدم مهم نیست،طراح حال کنه یه سوالی میده!!!)

ژئو زیستی:

۱.ژئو مورفولوژی ساختمانی،دکتر محمودی،پیام نور

۲.ژئومورفولوژی دینامیک،دکتر محمودی ،پیام نور

۴.ژئومورفولوژی ایران ،دکتر جمشید جداری عیوضی،پیام نور

۵٫جغرافیای زیستی ،دکترشهریار خالدی،پیام نور

۶٫جغرافیای زیستی،دکتراصغر نیشابوری،سمت

شهری و روستایی:

۱.دیدگاههای نو در جغرافیای شهری(فصل ۱تا۶+فصل آخر)، حسین شکویی،سمت

۲.جغرافیای شهری ایران، علی اصغرنظریان ،پیام نور

۳٫مبانی جغرافیای روستایی،دکتر عباس سعیدی،سمت

۴٫جغرافیای روستائی ایران،دکترمسعود مهدوی،سمت

نام دروس و ضرایب

سنجش از دور وسیستم اطلاعات جغرافیایی

مطالب مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *